Jakie są rodzaje mechanizmów w zegarkach?

Mechanizm jest sercem zegarka – to on odpowiada za odmierzanie czasu, wprawia wskazówki w ruch lub steruje wskazaniem na wyświetlaczu. Jego konstrukcja wpływa na dokładność chodu, sposób zasilania i obsługi, a także na cenę oraz charakter czasomierza. Najważniejsze rodzaje mechanizmów w zegarkach to kwarcowe oraz mechaniczne – z naciągiem ręcznym lub automatycznym – a obok nich funkcjonują rozwiązania solarne i hybrydowe. Sprawdź, czym się różnią i który najlepiej odpowiada Twojemu stylowi życia.

Podstawowy podział opiera się na sposobie, w jaki mechanizm otrzymuje i wykorzystuje energię. W zegarkach mechanicznych źródłem energii jest nakręcona sprężyna napędowa, natomiast w kwarcowych za precyzyjne odmierzanie czasu odpowiada kryształ kwarcu współpracujący z układem elektronicznym.

Mechanizmy mechaniczne dzielą się dalej na nakręcane ręcznie i automatyczne. Z kolei technologia kwarcowa stała się podstawą m.in. zegarków solarnych, modeli z funkcją EOL oraz części rozwiązań hybrydowych.

Warto jednocześnie pamiętać, że smartwatch nie jest kolejnym rodzajem tradycyjnego mechanizmu zegarkowego. To osobna kategoria urządzeń elektronicznych.

CZYTAJ WIĘCEJ: Zegarek kwarcowy czy automatyczny – który wybrać?

Zegarki kwarcowe upowszechniły się pod koniec lat 60. XX wieku i szybko zmieniły rynek zegarmistrzowski. Ich podstawowymi zaletami są dokładność, stosunkowo prosta konstrukcja i niewielkie wymagania dotyczące codziennej obsługi.

Źródłem energii jest najczęściej bateria, natomiast za regulację czasu odpowiada kryształ kwarcu. Po przyłożeniu napięcia wykorzystuje on zjawisko piezoelektryczne i drga z bardzo stabilną częstotliwością. Układ elektroniczny zlicza drgania i na ich podstawie steruje silnikiem poruszającym wskazówkami albo wyświetlaniem czasu na ekranie LCD.

Dla przeciętnego mechanizmu kwarcowego przyjęto orientacyjną odchyłkę około +/- 20 sekund w skali miesiąca, przy czym rzeczywistą dokładność zawsze określa producent konkretnego kalibru.

Jedną z łatwo zauważalnych cech zegarka analogowego z mechanizmem kwarcowym jest sekundnik, który zazwyczaj wykonuje jeden wyraźny skok na sekundę.

Jednocześnie należy pamiętać, że klasyczny model wymaga okresowej wymiany baterii. Dla miłośników tradycyjnego zegarmistrzostwa zegarek z mechanizmem kwarcowym ma mniej mechanicznego charakteru niż automat lub zegarek manualny.

W zegarkach dostępnych w Apart spotykane są m.in. szwajcarskie mechanizmy ETA i Ronda oraz japońskie rozwiązania Citizen/Miyota, Seiko, Time Module i Epson.

Kwarcowy EOL – co oznacza to oznaczenie?

Osobno pojawia się również kategoria Kwarcowy EOL. Nie jest to inna zasada działania mechanizmu, lecz zegarek kwarcowy wyposażony w funkcję End of Life, czyli sygnalizację zbliżającego się wyczerpania baterii.

Zegarek odpowiednio wcześniej informuje użytkownika, że należy zaplanować jej wymianę – w zależności od kalibru może robić to np. poprzez zmianę sposobu poruszania się sekundnika. Takie rozwiązanie stosowane jest między innymi w wybranych modelach zegarków Tissot.

Mechanizm kwarcowy-solarny

Technicznie nadal jest to mechanizm kwarcowy, ale zamiast klasycznej baterii jednorazowej wykorzystuje akumulator ładowany energią pozyskaną ze światła.

Ogniwo fotowoltaiczne umieszczone pod tarczą lub zintegrowane z jej konstrukcją przekształca światło naturalne albo sztuczne w energię elektryczną. Jest ona magazynowana w akumulatorze, dzięki czemu po pełnym naładowaniu zegarek może pracować przez wiele miesięcy również wtedy, gdy przez pewien czas nie ma dostępu do światła.

Mechanizm mechaniczny jest najbardziej tradycyjnym rozwiązaniem spośród omawianych konstrukcji. Składa się z systemu kół, osi, mostków, sprężyn oraz kamieni łożyskujących, a w rozbudowanych kalibrach liczba elementów może sięgać setek.

W zegarku nakręcanym ręcznie energię gromadzi sprężyna napędowa. Użytkownik napina ją, obracając koronkę. Zegarek nie potrzebuje baterii, ale po wykorzystaniu zgromadzonej rezerwy energii musi zostać ponownie nakręcony.

To właśnie regularny kontakt z mechanizmem jest dla wielu pasjonatów częścią atrakcyjności takiego zegarka. Nakręcanie staje się rytuałem, a przez transparentny dekiel można w wybranych konstrukcjach obserwować pracę kół, balansu i dekorowanych elementów mechanizmu.

Zegarek z mechanizmem mechanicznym wymaga regularnego nakręcania, a przy tym jest mniej dokładny od typowego mechanizmu kwarcowego. Jednocześnie bardziej skomplikowana konstrukcja wiąże się z koniecznością okresowego serwisowania.

Mechanizm automatyczny jest odmianą konstrukcji mechanicznej. Różnica polega na sposobie napinania sprężyny: odpowiada za to wahnik, nazywany również rotorem, który obraca się pod wpływem ruchów nadgarstka i przekazuje energię do sprężyny napędowej.

Dzięki temu zegarek noszony regularnie może na bieżąco się nakręcać. Większość współczesnych automatów pozwala również na użycie koronki – jest to szczególnie przydatne po dłuższej przerwie, kiedy zegarek całkowicie się zatrzymał. Istotnym parametrem jest rezerwa chodu, czyli czas, przez jaki w pełni nakręcony zegarek będzie działał bez dodatkowego dostarczania energii.

Istotnym parametrem jest rezerwa chodu, czyli czas, przez jaki w pełni nakręcony zegarek będzie działał bez dodatkowego dostarczania energii. 

Sekundnik w zegarku mechanicznym nie porusza się idealnie bezstopniowo, lecz wykonuje kilka małych ruchów w ciągu sekundy. Dla oka daje to jednak charakterystyczne wrażenie płynnego przesuwania się po tarczy, w przeciwieństwie do pojedynczych sekundowych skoków większości mechanizmów kwarcowych.

Dokładność automatu zależy od konkretnego kalibru. W popularnych mechanizmach tolerancja może wynosić od kilku do kilkudziesięciu sekund na dobę. Najdokładniejsze zegarki mogą przechodzić dodatkowe testy chronometryczne – dla certyfikowanych mechanicznych chronometrów COSC jedną z kluczowych wartości odniesienia jest średnia dzienna odchyłka w zakresie -4/+6 sekund.

Jeżeli automatów jest w kolekcji kilka, wygodnym rozwiązaniem może być rotomat, który obraca zegarek w sposób imitujący ruch nadgarstka i pomaga utrzymać naciąg oraz aktualne ustawienia.

CZYTAJ WIĘCEJ: Rotomat do zegarka - co warto wiedzieć?

Technologia pozwala również łączyć rozwiązania znane z różnych rodzajów mechanizmów. Przykładem jest mechanizm Epson PX84 Hybrid Automatic, spotykany w modelach Vostok Europe. Rotor obracający się podczas ruchu nadgarstka nie naciąga w nim klasycznej sprężyny mechanicznej, lecz generuje energię elektryczną magazynowaną w akumulatorze. Za dokładne odmierzanie czasu odpowiada następnie układ kwarcowy. Takie konstrukcje bywają określane jako kinetyczne lub autoquartz – łączą wygodę automatycznego pozyskiwania energii z precyzją kwarcu.

Osobną kwestią są zegarki sterowane radiowo lub synchronizowane satelitarnie GPS. W ich przypadku sygnał służy do automatycznej korekty wskazania czasu względem zewnętrznego wzorca. Nie jest to zatem osobny sposób napędzania zegarka: mechanizm może być np. kwarcowy-solarny, a synchronizacja radiowa stanowi dodatkową technologię. W ofercie Apart takie rozwiązania można znaleźć m.in. w modelach Citizen Radio Controlled.

Ciekawym rozwiązaniem na pograniczu mechaniki i elektroniki jest również Spring Drive, opracowany przez Seiko Epson. Energia pochodzi w nim ze sprężyny mechanicznej, ale regulację chodu wspiera układ elektroniczny z kwarcowym wzorcem częstotliwości.

Różnice najlepiej widać wtedy, gdy zestawimy sposób działania, dokładność i wymagania dotyczące obsługi. Wartości dotyczące dokładności są orientacyjne – zawsze należy sprawdzić specyfikację producenta konkretnego kalibru.

Nie ma tutaj mechanizmu obiektywnie „najlepszego”. Kwarc wygrywa prostotą i dokładnością, automat daje doświadczenie tradycyjnego zegarmistrzostwa, a rozwiązania solarne oraz hybrydowe łączą kwarcową precyzję z alternatywnym sposobem dostarczania energii.

Nie zawsze trzeba otwierać kopertę albo szukać numeru kalibru. Kilka cech pozwala wstępnie określić, z jakim rozwiązaniem mamy do czynienia:

• sekundnik wykonuje pojedynczy skok co sekundę – najczęściej oznacza mechanizm kwarcowy,

• sekundnik wykonuje kilka drobnych ruchów na sekundę i sprawia wrażenie płynnego – często wskazuje na zegarek mechaniczny,

• napis Automatic na tarczy oznacza mechanizm automatyczny,

• transparentny dekiel lub konstrukcja open heart często pozwalają obserwować elementy mechanizmu mechanicznego, w tym pracę koła balansowego,

• oznaczenia Eco-Drive, Solar wskazują na wykorzystanie energii świetlnej,

• Radio Controlled lub informacje o GPS odnoszą się do systemu synchronizacji czasu,

• oznaczenie EOL informuje o kwarcowym mechanizmie z funkcją sygnalizującą niski poziom energii baterii.

Najpewniejszym źródłem pozostaje jednak karta produktu lub instrukcja. Niektóre mechanizmy wykorzystują rozwiązania, których nie sposób jednoznacznie rozpoznać wyłącznie na podstawie zachowania wskazówek.

CZYTAJ WIĘCEJ: Budowa zegarka

Jeżeli zegarek ma po prostu zawsze działać, być dokładny i wymagać jak najmniej uwagi, mechanizm kwarcowy będzie najbardziej naturalnym wyborem. Podobną wygodę zapewnia kwarcowy-solarny, ale eliminuje konieczność regularnej wymiany klasycznej baterii.

Miłośnik tradycyjnego zegarmistrzostwa prawdopodobnie więcej przyjemności znajdzie w automacie albo modelu nakręcanym ręcznie. Obserwowanie pracy mechanizmu, ruchu wahnika czy balansu jest wówczas częścią doświadczenia posiadania zegarka.

Osoba często podróżująca może natomiast docenić model z automatyczną synchronizacją radiową lub GPS, szczególnie jeśli łączy ją z zasilaniem solarnym. Z kolei rozwiązania hybrydowe są ciekawym kierunkiem dla osób zainteresowanych technologią, która łączy cechy kilku konstrukcji.

Mechanizm pozostaje jednak jednym z kryteriów. Równie ważne są wielkość koperty, szkło, wodoszczelność, funkcje i przeznaczenie zegarka. Więcej wskazówek znajdziesz w poradniku jak wybrać zegarek.

CZYTAJ WIĘCEJ: Chronograf w zegarku: czym jest i jak działa?

Oferta zegarków pozwala porównywać modele również według zastosowanego mechanizmu. W aktualnych filtrach apart.pl znajdują się kategorie: automatyczny, hybrydowy, kwarcowy, kwarcowy EOL, kwarcowy-solarny oraz nakręcany ręcznie.

Tak szeroki wybór pozwala przejść od prostych, praktycznych zegarków kwarcowych przez modele solarne aż po klasyczną mechanikę i bardziej wyspecjalizowane konstrukcje hybrydowe. W portfolio Apart znajdziemy przy tym różne tradycje produkcji mechanizmów. W zegarkach Albert Riele i Bergstern stosowane są m.in. rozwiązania ETA, Sellita i Ronda, natomiast w modelach Aztorin, Elixa i AM pojawiają się m.in. mechanizmy Citizen/Miyota, Seiko, Time Module, Epson oraz wybrane kalibry Ronda.

Przed zakupem warto więc zacząć nie tylko od wyglądu zegarka, ale od pytania: jak chcę z niego korzystać? To właśnie mechanizm w dużej mierze przesądza o tym, czy czasomierz będzie niemal bezobsługowym codziennym dodatkiem, zegarkiem wymagającym regularnego kontaktu z właścicielem czy przykładem mechanicznego rzemiosła, którego pracę można obserwować przez transparentny dekiel.