Pielęgnacja kamieni szlachetnych [PORADNIK]

Kamienie szlachetne od wieków zachwycają kolorem, blaskiem i różnorodnością. Aby biżuteria z diamentami, szafirami, szmaragdami czy innymi kamieniami zachowała piękny wygląd przez lata, warto wiedzieć, jak ją czyścić i przechowywać oraz przed czym szczególnie chronić. Znaczenie ma zarówno twardość kamienia w skali Mohsa, jak i jego budowa, odporność na uderzenia czy sposób wykończenia. 

W jubilerstwie wykorzystywane są kamienie o bardzo różnych właściwościach. Diament, rubin, szafir czy szmaragd należą do najbardziej rozpoznawalnych kamieni szlachetnych, ale w biżuterii pojawiają się również między innymi topazy, ametysty, tanzanity, turkusy i opale, a także perły czy bursztyn. Więcej na temat ich klasyfikacji opisujemy w artykule rodzaje kamieni w biżuterii.

Każdy z nich ma inną twardość, strukturę i odporność na działanie temperatury, światła, chemikaliów czy uderzenia. To właśnie te właściwości decydują o tym, jak należy biżuterię czyścić, nosić i przechowywać.

CZYTAJ WIĘCEJ: Znaczenie kamieni szlachetnych i ozdobnych

Jednym z parametrów, które warto brać pod uwagę podczas pielęgnacji biżuterii, jest twardość kamienia. Określa się ją za pomocą skali Mohsa, która pokazuje odporność minerału na zarysowanie. Im wyższa wartość, tym trudniej zarysować jego powierzchnię. Kamień twardszy może zarysować każdy kamień o niższej twardości, także ten, który leży obok niego w szkatułce. Dlatego biżuterię najlepiej przechowywać osobno, w przegrodach lub miękkich woreczkach, a diamenty, rubiny i szafiry trzymać z dala od pereł, opali czy turkusów.

Nie oznacza to jednak, że twardy kamień jest całkowicie odporny na uszkodzenia. Znaczenie mają także jego budowa, łupliwość, naturalne inkluzje oraz ewentualne zabiegi, którym został poddany. Dlatego nawet kamienie o stosunkowo wysokiej twardości mogą wymagać delikatnego traktowania.

Sposób pielęgnacji warto zawsze dopasować do konkretnego kamienia. To szczególnie istotne w przypadku pierścionków, które podczas codziennego noszenia są bardziej narażone na uderzenia, kontakt z wodą, kosmetykami czy środkami czystości.

• Diament – 10 w skali Mohsa. Jest bardzo odporny na zarysowania, ale nie na każde uszkodzenie mechaniczne. Mocne uderzenie może spowodować wyszczerbienie, dlatego pierścionek z diamentem warto zdejmować przed treningiem czy pracami fizycznymi. Na jego powierzchni łatwo osadzają się także tłuszcz i kosmetyki, które zmniejszają blask.

• Rubin i szafir – 9 w skali Mohsa. Należą do najbardziej odpornych kamieni stosowanych w biżuterii. Można je delikatnie czyścić wodą z łagodnym mydłem, jednak większej ostrożności wymagają egzemplarze z wypełnieniami, spękaniami lub innymi zabiegami.

• Topaz – 8 w skali Mohsa. Mimo wysokiej twardości może być podatny na uszkodzenia wskutek uderzenia. Warto chronić go także przed gwałtownymi zmianami temperatury.

• Szmaragd – 7,5–8 w skali Mohsa. Ze względu na naturalne inkluzje i szczeliny wymaga delikatnego traktowania. Biżuterię ze szmaragdem warto zdejmować przed treningiem, pracami domowymi czy innymi czynnościami narażającymi kamień na uderzenie. Należy również unikać ultradźwięków i wysokiej temperatury.

• Akwamaryn i morganit – 7,5–8 w skali Mohsa. Są dość odporne na zarysowania, ale warto chronić je przed mocnymi uderzeniami i wysoką temperaturą. Do domowej pielęgnacji najlepiej wykorzystać letnią wodę z łagodnym mydłem.

• Ametyst i cytryn – 7 w skali Mohsa. Mogą zostać zarysowane przez twardsze kamienie, dlatego podczas przechowywania warto oddzielać je między innymi od diamentów i szafirów. Nie powinny być również przez długi czas wystawiane na intensywne światło i wysoką temperaturę.

• Tanzanit – 6–7 w skali Mohsa. Jest bardziej podatny na uszkodzenia mechaniczne, dlatego należy chronić go przed uderzeniami i gwałtownymi zmianami temperatury. Nie powinien być czyszczony ultradźwiękami.

• Opal – 5–6,5 w skali Mohsa. Wymaga ochrony przed zarysowaniami, wysoką temperaturą i jej nagłymi zmianami. Lepiej unikać długiego moczenia oraz intensywnego nagrzewania.

• Turkus – 5–6 w skali Mohsa. Jest stosunkowo miękki i wrażliwy na kosmetyki, tłuszcze oraz środki chemiczne. Biżuterię z turkusem najlepiej zakładać dopiero po użyciu kremu, perfum czy lakieru do włosów.

• Perła – około 2,5 w skali Mohsa. Jej powierzchnia łatwo się rysuje, a perfumy, kosmetyki i lakier do włosów mogą wpływać na wygląd masy perłowej. Perły najlepiej zakładać jako ostatni element stylizacji, a po zdjęciu delikatnie przecierać miękką ściereczką.

• Bursztyn – 2–2,5 w skali Mohsa. Jest miękki i łatwo ulega zarysowaniom. Należy chronić go przed wysoką temperaturą, środkami chemicznymi oraz długotrwałą ekspozycją na intensywne światło.

Warto lepiej zapoznać się z walorami poszczególnych kamieni, by wiedzieć, jak dbać o biżuterię, której są częścią. Należy także zwrócić uwagę na pewne „uniwersalne” zasady. Takie jak choćby unikanie noszenia biżuterii na plażę, czy siłownię, wkładanie zbyt wielu modeli biżuteryjnych oraz nadmierną ekspozycję na słońce i wilgoć. Biżuteria z kamieniami szlachetnymi, podobnie zresztą jak każda inna, powinna być właściwie przechowywana. Najlepiej w odpowiedniej szkatułce na biżuterię.

CZYTAJ WIĘCEJ: Jak dbać o biżuterię?

Pozostaje jeszcze kwestia zabrudzeń:  jak czyścić biżuterię z kamieniami szlachetnymi? Niezbędna jest delikatna pielęgnacja. Nie istnieje jednak jedna metoda odpowiednia dla każdego rodzaju kamienia. W przypadku wielu trwałych kamieni bezpiecznym rozwiązaniem jest letnia woda z niewielką ilością łagodnego mydła. Przy kamieniach delikatnych lepiej ograniczyć się do miękkiej, lekko wilgotnej ściereczki.

W przypadku trwałych kamieni, takich jak diament, rubin, szafir, topaz, akwamaryn czy ametyst, domowe czyszczenie wygląda następująco:

Jeśli jednak mamy do czynienia z poważniejszym zabrudzeniem lub ryzykiem uszkodzenia, lepiej oddać biżuterię z kamieniami w ręce specjalistów. Szczegółowe informacje na temat pielęgnacji biżuterii uzyskać można zarówno u obsługi salonów Apart, jak i kontaktując się z pracownikami infolinii.

Nawet odporne kamienie dłużej zachowają blask i dobry wygląd, jeśli nie będą narażane na niepotrzebny kontakt z chemią, wysoką temperaturą, wilgocią czy uderzeniami. Warto pamiętać zarówno o tym, czego nie używać podczas czyszczenia, jak i w jakich sytuacjach lepiej biżuterię zdjąć.

• Unikaj domowych środków do czyszczenia, takich jak pasta do zębów, soda, ocet czy alkohol. Mogą zmatowić powierzchnię kamienia, zarysować metal lub wpłynąć na jego wykończenie.

• Nie stosuj preparatów z chlorem, amoniakiem ani silnych detergentów. Z tego samego powodu biżuterię warto zdejmować przed sprzątaniem i przed wejściem do basenu.

• Nie mocz delikatnych kamieni, takich jak perły, bursztyn, opal czy turkus. Zwykle wystarczy przetrzeć je miękką, lekko wilgotną ściereczką.

• Chroń biżuterię przed wysoką temperaturą. Nie susz jej suszarką, na kaloryferze ani w pełnym słońcu i zdejmuj przed sauną.

• Zdejmuj biżuterię przed kąpielą i pływaniem w morzu. Kosmetyki myjące i słona woda mogą pozostawiać osad, a podczas pływania łatwo także zgubić biżuterię.

• Unikaj uderzeń i silnego nacisku. Przed treningiem, pracami ogrodowymi czy fizycznymi najlepiej zdjąć pierścionki, bransoletki i inne elementy z kamieniami.

• Ogranicz kontakt z kosmetykami. Perfumy, kremy i lakier do włosów mogą niekorzystnie wpływać szczególnie na perły i turkusy, dlatego biżuterię najlepiej zakładać dopiero po zakończeniu pielęgnacji i makijażu.

• Zdejmuj biżuterię przed snem, aby ograniczyć ryzyko zahaczenia, odkształcenia oprawy lub poluzowania kamienia.

Dobrym zwyczajem jest więc traktowanie biżuterii jako ostatniego elementu stylizacji – zakładanie jej po użyciu kosmetyków i zdejmowanie przed czynnościami, podczas których mogłaby zostać zabrudzona lub uszkodzona.

CZYTAJ WIĘCEJ: Woda a biżuteria: na co uważać?

Częstotliwość pielęgnacji warto dopasować do tego, jak często noszona jest biżuteria. Pierścionek zaręczynowy zakładany codziennie szybciej zbiera pozostałości kosmetyków, sebum i kurz, dlatego warto regularnie usuwać z niego osad, a dokładniejsze czyszczenie przeprowadzać, gdy kamień zaczyna tracić blask.

Kolczyki czy naszyjniki zakładane okazjonalnie zwykle wymagają rzadszego czyszczenia. Po noszeniu warto jednak usunąć z nich ślady kosmetyków i wilgoci przed schowaniem do szkatułki. Podobnie można postępować z biżuterią wieczorową.

Biżuterię noszoną regularnie warto także okresowo oddawać do przeglądu jubilerskiego. Pozwala to nie tylko ją profesjonalnie wyczyścić, ale przede wszystkim sprawdzić stan oprawy i osadzenie kamieni.

CZYTAJ WIĘCEJ: Jak wyczyścić biżuterię? Praktyczny przewodnik